IPE profiller, paralel yüzlü başlıklara sahip sıcak haddelenmiş Avrupa I kirişleridir. Kesit malzemesinin büyük bölümünü tarafsız eksenden uzakta, başlıklarda topladıkları için güçlü eksende düşük ağırlıkla yüksek eğilme rijitliği sağlarlar. Bu nedenle çatı ve döşeme kirişleri, aşıklar, platformlar ve endüstriyel yapıların tali taşıyıcıları için standart seçimdir.
Bu yazıda IPE 80'den IPE 600'e kadar tüm seri için ölçü ve kesit değerlerini veriyor; tablonun nasıl okunacağını, ağırlık hesabını, kesit değerlerinin ön boyutlandırmada nasıl kullanıldığını, çelik kalitesi seçimini ve IPE'nin HEA/HEB ve NPI profillerle farkını ele alıyoruz.
IPE nedir, hangi standartlara tabidir?
IPE kesitlerinin ölçüleri ve kütleleri EN 10365 (sıcak haddelenmiş U, I ve H profiller; boyutlar ve kütleler) ile tanımlanır. Bu standart, daha önce ayrı ayrı kullanılan Euronorm ve DIN ölçü tablolarını tek çatı altında toplamıştır; piyasada EU 19-57 veya DIN 1025-5 gibi eski adlandırmalara hâlâ rastlanır. Şekil ve boyut toleransları (yükseklik, başlık genişliği, kalınlıklar, düzlemsellik, doğrusallık ve kütle) EN 10034 ile, malzeme kalitesi ise EN 10025-2 (alaşımsız yapı çelikleri) ile belirlenir.
Standart IPE serisinin yanında daha hafif IPE A ve daha ağır IPE O varyantları da haddelenir. Aynı nominal yükseklikte farklı başlık ve gövde kalınlıklarına sahip bu seriler, kesit seçiminde ince ayar imkânı verir; ancak tedarik edilebilirlikleri standart seriye göre daha sınırlıdır ve sipariş öncesi teyit edilmelidir.
Tablo nasıl okunur?
h profil yüksekliği, b başlık genişliği, tw gövde kalınlığı, tf başlık kalınlığı, r gövde-başlık birleşimindeki iç radyustur. A kesit alanıdır; eksenel kapasite ve ağırlık hesabında kullanılır. kg/m metre başına nominal kütledir.
Eksen gösterimi Eurocode'a göredir: y-y güçlü eksen (gövdeye dik, kirişin normal eğilme ekseni), z-z zayıf eksen (gövde düzleminde) olarak tanımlanır. Iy ve Iz atalet momentleridir (cm⁴) ve sehim hesabında rijitliği belirler. Wy ve Wz elastik mukavemet momentleridir (cm³) ve eğilme gerilmesi ile elastik moment kapasitesinin hesabında kullanılır. Örneğin IPE 300'de Wy, Wz'nin yaklaşık yedi katıdır; aynı profil yan yatırıldığında eğilme kapasitesi bu oranda düşer.
IPE 80–600 ölçü ve kesit değerleri
Değerler EN 10365 standart tablolarından (ArcelorMittal satış programı) alınmıştır. Kök radyusu (r) dahil tam tablo ve profil görselleri için IPE ürün sayfasına bakabilirsiniz.
| Profil | h (mm) | b (mm) | tw (mm) | tf (mm) | A (cm²) | kg/m | Iy (cm⁴) | Wy (cm³) | Iz (cm⁴) | Wz (cm³) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| IPE 80 | 80 | 46 | 3,8 | 5,2 | 7,6 | 6,0 | 80,13 | 20,03 | 8,489 | 3,690 |
| IPE 100 | 100 | 55 | 4,1 | 5,7 | 10,3 | 8,1 | 171,0 | 34,20 | 15,91 | 5,788 |
| IPE 120 | 120 | 64 | 4,4 | 6,3 | 13,2 | 10,4 | 317,7 | 52,95 | 27,66 | 8,646 |
| IPE 140 | 140 | 73 | 4,7 | 6,9 | 16,4 | 12,9 | 541,2 | 77,31 | 44,91 | 12,30 |
| IPE 160 | 160 | 82 | 5,0 | 7,4 | 20,1 | 15,8 | 869,2 | 108,6 | 68,31 | 16,66 |
| IPE 180 | 180 | 91 | 5,3 | 8,0 | 23,9 | 18,8 | 1.316 | 146,3 | 100,8 | 22,16 |
| IPE 200 | 200 | 100 | 5,6 | 8,5 | 28,5 | 22,4 | 1.943 | 194,3 | 142,3 | 28,47 |
| IPE 220 | 220 | 110 | 5,9 | 9,2 | 33,4 | 26,2 | 2.771 | 251,9 | 204,8 | 37,25 |
| IPE 240 | 240 | 120 | 6,2 | 9,8 | 39,1 | 30,7 | 3.891 | 324,3 | 283,6 | 47,27 |
| IPE 270 | 270 | 135 | 6,6 | 10,2 | 45,9 | 36,1 | 5.789 | 428,8 | 419,8 | 62,20 |
| IPE 300 | 300 | 150 | 7,1 | 10,7 | 53,8 | 42,2 | 8.356 | 557,0 | 603,7 | 80,50 |
| IPE 330 | 330 | 160 | 7,5 | 11,5 | 62,6 | 49,1 | 11.760 | 713,1 | 788,1 | 98,51 |
| IPE 360 | 360 | 170 | 8,0 | 12,7 | 72,7 | 57,1 | 16.260 | 903,6 | 1.043 | 122,7 |
| IPE 400 | 400 | 180 | 8,6 | 13,5 | 84,5 | 66,3 | 23.120 | 1.156 | 1.317 | 146,4 |
| IPE 450 | 450 | 190 | 9,4 | 14,6 | 98,8 | 77,6 | 33.740 | 1.499 | 1.675 | 176,4 |
| IPE 500 | 500 | 200 | 10,2 | 16,0 | 115,5 | 90,7 | 48.190 | 1.927 | 2.141 | 214,1 |
| IPE 550 | 550 | 210 | 11,1 | 17,2 | 134,4 | 106 | 67.110 | 2.440 | 2.667 | 254,0 |
| IPE 600 | 600 | 220 | 12,0 | 19,0 | 156 | 122 | 92.080 | 3.069 | 3.387 | 307,9 |
Ağırlık nasıl hesaplanır?
Tablodaki kg/m değeri, kesit alanının çeliğin yoğunluğuyla (7.850 kg/m³) çarpılmasıyla bulunur. Pratik formül: kg/m = A (cm²) × 0,785. Örneğin IPE 200 için 28,5 × 0,785 ≈ 22,4 kg/m'dir.
Toplam ağırlık, metre ağırlığının toplam boyla çarpımıdır. 12 metrelik 24 adet IPE 300 için: 24 × 12 m = 288 m; 288 × 42,2 kg/m ≈ 12.150 kg. Nakliye planlaması, vinç kapasitesi ve tonaj bazlı fiyatlandırma bu hesaba dayanır.
Tablodaki değerler nominaldir. EN 10034, haddeleme toleransları kapsamında kütle için de sapma sınırları tanımlar; tartılan ağırlık ile teorik ağırlık arasında küçük farklar bu nedenle olağandır. Sevkiyat ve faturalandırmanın teorik mi yoksa tartılan ağırlık üzerinden mi yapılacağı sipariş aşamasında netleştirilmelidir. Farklı profil ve boyların toplam ağırlığını çelik ağırlık hesaplama aracı ile hesaplayabilirsiniz.
Kesit değerleriyle ön boyutlandırma
Elastik moment kapasitesi, mukavemet momentinin akma dayanımıyla çarpımıdır: M = W × fy. IPE 200 ve S235 için güçlü eksende: 194,3 cm³ × 235 N/mm² ≈ 45,7 kNm. Aynı profil zayıf ekseninde (Wz = 28,47 cm³) yaklaşık 6,7 kNm taşır. Bu hızlı hesap, profil aralığını daraltmak için kullanışlıdır; Eurocode 3'te kesit sınıfına bağlı olarak plastik mukavemet momenti (Wpl) de kullanılabilir. Bu tablo elastik değerleri verir.
Kirişlerde çoğu zaman belirleyici olan dayanım değil sehimdir. Basit mesnetli, düzgün yayılı yüklü bir kirişte orta açıklık sehimi δ = 5qL⁴ / (384 E I) ile hesaplanır; burada E çelik için 210.000 N/mm² alınır. Sehim açıklığın dördüncü kuvvetiyle arttığı için uzun açıklıklarda Iy değeri, Wy'den daha önce sınırlayıcı olur.
Kesme kuvveti büyük ölçüde gövde tarafından taşınır; bu nedenle gövde kalınlığı (tw) kesme kapasitesini doğrudan belirler. Kısa açıklıklı, ağır yüklü kirişlerde ve mesnet bölgelerinde kesme kontrolü belirleyici olabilir. Kirişe başlık üzerinden tekil yük aktarılan noktalarda ve mesnetlerde gövde ezilmesi ile gövde buruşması da kontrol edilmeli, gerekiyorsa gövdeye berkitme levhası eklenmelidir.
IPE'nin dar başlıkları ve düşük burulma rijitliği, yanal desteği olmayan kirişlerde yanal burulmalı burkulmayı (lateral-torsional buckling) belirleyici hâle getirebilir. Basınç başlığının aşıklar, döşeme veya çaprazlarla yeterli aralıklarla tutulması, kesitin tam kapasitesine ulaşabilmesi için gereklidir. Bu yazıdaki hesaplar yalnızca ön fikir vermek içindir; kesin boyutlandırma, kısmi güvenlik katsayıları, kesme, yerel yükler ve stabilite kontrolleriyle birlikte EN 1993-1-1 esas alınarak yetkin bir mühendis tarafından yapılmalıdır.
IPE, HEA/HEB ve NPI: hangisi ne zaman?
Aynı nominal yükseklikteki profiller farklı işler için optimize edilmiştir. Tablo, profil ailelerinin karakterini ve tipik kullanımlarını özetliyor.
| Profil | Kesit karakteri | Güçlü yönü | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|
| IPE | Dar, paralel yüzlü başlık; yükseklik başlık genişliğinin yaklaşık iki katı veya fazlası | Güçlü eksende ağırlık başına yüksek eğilme verimi | Kiriş, aşık, döşeme ve platform taşıyıcısı |
| HEA | Geniş başlık, görece ince cidar | Sınırlı yapı yüksekliğinde iki eksende dengeli kapasite | Kolon, orta yüklü kiriş, yükseklik kısıtlı döşeme |
| HEB | Geniş ve kalın başlık | Yüksek eksenel ve eğilme kapasitesi | Ağır kolon, ağır kiriş, vinç yolu |
| NPI (IPN) | Başlık iç yüzü eğimli, eski standart seri | Eğimli başlık nedeniyle bazı özel uygulamalarda tercih edilir | Monoray hatları, mevcut yapıların onarımı |
Çelik kalitesi seçimi
IPE profiller genellikle EN 10025-2'ye göre S235JR, S275JR ve S355 kalitelerinde tedarik edilir. Kalite adındaki sayı, ince kesitler için minimum akma dayanımını (MPa) verir; bu değer standartta kalınlık arttıkça kademeli olarak azalır. JR, J0 ve J2 ekleri, 27 J'lük darbe enerjisinin sırasıyla +20 °C, 0 °C ve −20 °C'de sağlandığını gösterir; düşük sıcaklıkta çalışacak veya dinamik yüke maruz yapılarda bu ek önem kazanır.
Daha yüksek kalite, dayanımın belirleyici olduğu durumlarda daha hafif bir profil seçilmesini sağlar. Ancak elastisite modülü tüm kalitelerde aynıdır: sehim veya stabilite belirleyiciyse S355 kullanmak profili küçültmez. Kalite seçimi bu nedenle hesapta hangi kriterin sınırlayıcı olduğuna göre yapılmalıdır.
| Kalite | Min. akma dayanımı (MPa) | Darbe deneyi sıcaklığı (27 J) |
|---|---|---|
| S235JR | 235 | +20 °C |
| S275JR | 275 | +20 °C |
| S355JR | 355 | +20 °C |
| S355J0 | 355 | 0 °C |
| S355J2 | 355 | −20 °C |
Kullanım alanları
IPE profiller çelik binalarda çatı ve döşeme kirişi, ana kirişlere bağlanan tali kiriş ve büyük açıklıklı aşık olarak kullanılır. Endüstriyel tesislerde platform, mezanin, bakım yürüme yolu ve makine taşıyıcı çerçevelerinde; ayrıca ekipman kaideleri, treyler ve şasi elemanları gibi imalat uygulamalarında yaygındır.
Kolonlarda, iki eksende dengeli kapasite gerektiği için genellikle HEA veya HEB tercih edilir; IPE ise eğilmenin baskın olduğu yatay elemanlarda verimlidir. Hafif çatı aşıklarında, açıklık ve yük uygunsa soğuk şekillendirilmiş Z veya sigma aşıklar daha ekonomik bir alternatif olabilir; bu seçenek için açık profiller sayfasına bakabilirsiniz.
Kesim, işleme ve sipariş için gerekenler
IPE 80–600 aralığını stoktan tedarik ediyor, talep hâlinde ölçüye göre kesim ve delik delme işlemleriyle birlikte gönderiyoruz. Kiriş bağlantılarında kullanılan alın plakaları, berkitme levhaları ve guseler lazer kesim ile aynı tesiste üretilebilir; böylece profil ve bağlantı parçaları tek sevkiyatta, birbiriyle uyumlu ölçülerde teslim edilir.
Hızlı ve doğru bir teklif için şunları belirtin: profil ve seri (örneğin IPE 300, standart seri); kalite ve darbe sınıfı (örneğin S355J2); miktar (adet ve boy olarak ya da ton olarak); kesim listesi (ölçüye kesim gerekiyorsa her boy ve adedi); işleme (delik çapları ve konumları, varsa çizim); belge (projeniz gerektiriyorsa EN 10204 kapsamında istenen muayene belgesi türü); teslim yeri.
Bu bilgileri teklif formu üzerinden iletebilirsiniz. Tam ölçü tablosu ve stok bilgisi IPE ürün sayfasında yer alır.