Z Profil — Roll-Form Z Profil ve Z Aşık Üretimi

Z profil, bobin sacın roll-form hattında ardışık merdane istasyonlarından geçirilerek bir gövde, ters yönlere bakan iki flanş ve flanş uçlarında birer dudak (kenar sertleştirici) oluşacak şekilde soğuk şekillendirilmesiyle elde edilen açık kesittir. Kesit noktasal simetriktir ve aynı ölçüdeki iki Z, flanşları ters yönde olduğu için birbirinin içine oturabilir. Bu özelliği sayesinde Z profil çelik yapılarda en çok çatı aşığı (Z aşık) ve cephe kuşağı olarak, uzun sıralarda mesnet üzerinde bindirilerek kullanılır.

Güneş enerjisi santrallerinde aynı kesit panelleri taşıyan aşık olarak çalışır; bu kullanımı Y Solar markamızın GES aşık ve ray profilleri sayfasında ayrıca anlatıyoruz. Çatı ve cephe aşıklarını C ve sigma kesitlerle birlikte aşık profil üreticisi sayfamızda topluca ele alıyoruz.

Z kesitin flanşları ters yönlere baktığı için bir aşığın ucu, bir sonraki aşığın ucunun içine kaydırılarak mesnet (makas, kiriş veya kolon) üzerinde iç içe oturur ve cıvatayla bağlanır. Bindirme bölgesinde et kalınlığı ikiye katlanır ve bu bölge, aşığın en büyük momenti taşıdığı mesnet kesitine denk gelir. Böylece ayrı ayrı açıklıklar yerine mesnetlerin üzerinden kesintisiz devam eden sürekli bir kiriş elde edilir.

Sürekli kirişte açıklık ortasındaki moment ve sehim, aynı açıklıktaki tek açıklıklı (basit mesnetli) kirişe göre daha düşüktür; aynı yük daha hafif bir kesitle veya daha ince et kalınlığıyla taşınabilir. Bindirme boyu, cıvata sayısı ve düzeni projenin statik hesabıyla belirlenir; biz bindirme deliklerini profil şekillenirken aynı geçişte deleriz. Birçok aşık sisteminde iç içe oturmayı kolaylaştırmak için flanşlardan biri diğerinden biraz geniş tutulur; flanş ölçülerini çiziminize göre üretiriz.

Eşit flanşlı bir Z ile aynı h × b × c × t ölçüsündeki C profilin açınımı ve metre ağırlığı aynıdır; fark kesitin davranışındadır. Z kesit noktasal simetrik olduğundan kesme merkezi ağırlık merkeziyle çakışır, C'deki gibi gövdenin dışında kalmaz; bu yüzden yük altında burulma eğilimi daha düşüktür. Buna karşılık Z'nin asal eksenleri gövdeye göre eğiktir: düşey yük altında aşık yana doğru da sehim yapma eğilimindedir. Bu yanal hareket, çatı veya cephe kaplamasının sağladığı yanal tutulma ve gerektiğinde aşık gergileriyle önlenir.

Uzun, çok açıklıklı çatı ve cephe sıralarında bindirilebildiği için Z aşık öne çıkar. C profil ise tek açıklıklı kullanımda, kapı ve pencere boşluklarının çevresinde ve kısa elemanlarda sade bir seçimdir; aynı binada ikisi birlikte de kullanılır. Aynı et kalınlığında daha yüksek eğilme kapasitesi gerektiğinde gövdesi kademeli sigma profil değerlendirilir.

Gövde yüksekliği (h) aşığın kuvvetli eksendeki eğilme kapasitesini, flanş genişliği (b) kaplamanın ve bindirmenin oturduğu yüzeyi ve zayıf eksendeki rijitliği, dudak (c) flanşın burkulma direncini, et kalınlığı (t) ise taşıma kapasitesini belirler. Z profili 1,0 mm'den 6,0 mm'ye kadar et kalınlığında üretiyoruz; ağır yüklü aşıklarda gereken 5 ve 6 mm de bu aralıktadır. Çelik sınıfı da bir tasarım parametresidir: S350GD yerine S420GD veya S450GD kullanıldığında aynı yük daha ince et kalınlığıyla taşınır ve tonaj düşer.

Z aşıklar EN 1993-1-3'e göre boyutlandırılır; yerel ve distorsiyonel burkulma nedeniyle hesapta brüt değil etkin kesit değerleri kullanılır, Z kesitin eğik asal eksenleri ve kaplamanın sağladığı yanal tutulma da hesaba girer. Nihai kesiti, bindirme boyunu ve gergi düzenini projenin statik hesabı belirler. Proje başında kesit optimizasyonu, malzeme ve kaplama seçimi için mühendislik desteği veriyoruz; gereğinden ağır bir aşığa para ödemezsiniz.

Soğuk şekillendirilmiş Z profilin metre ağırlığı, orta hat açınım uzunluğundan bulunur: açınım (mm) × et kalınlığı (mm) × 7,85 ÷ 1000 = kg/m. Büküm yerlerindeki yarıçap açınımı bir miktar kısaltır; yukarıdaki tablo bunu hesaba katar ve eşit flanşlı örnek kesitleri gösterir. Flanşları eşit olmayan bir Z'de aynı hesap, iki flanş genişliğinin ortalamasıyla yapılır.

Örneğin 200×70×20 mm, 2,5 mm Z profil yaklaşık 7,13 kg/m'dir; açınımı aynı olduğu için aynı ölçüdeki C profil de yaklaşık 7,13 kg/m gelir. Kendi ölçünüz için çelik ağırlık hesaplama aracını kullanabilir ya da çiziminizi gönderebilirsiniz.

Hayır. Z profili ön kaplı bobinden şekillendiriyoruz: Zn-Al-Mg (ZM120–ZM430) veya galvaniz (Z275–Z600). Profil hattan kaplı çıkar; sonradan galvaniz banyosu gerekmez. Zn-Al-Mg kaplama kesilmiş ve delinmiş kenarlarda kendini onarır ve aynı kaplama ağırlığında galvanize göre daha uzun ömür verir; bindirme, bağlantı ve gergi delikleriyle dolu aşıklarda bu özellikle önemlidir. Ayrıntılar için ZM kaplama rehberimize bakın.

Boyanacak veya kaynaklı imalatta kullanılacak Z profiller siyah sactan da üretilir. Şartname sıcak daldırma galvaniz istiyorsa onu da tedarik ederiz.

Bobin açma ve doğrultma, roll-form şekillendirme, hat içi delme ve uçan kesmeyle boy kesme tek hatta yapılır. Bindirme ve bağlantı delikleri, gergi delikleri ve slotlar profil şekillenirken aynı geçişte delinir; delik konumları binlerce parçada birbirinin aynısı çıkar ve bindirilen iki aşığın delikleri sahada üst üste gelir.

Z gibi simetri ekseni olmayan kesitler şekillendirme sırasında burulma ve yanal eğrilik eğilimi gösterir; bunu çiçek diyagramında (şekillendirme sırası) ve doğrultma istasyonlarında telafi ederiz. Kalıp ve merdaneleri kendi bünyemizde tasarlayıp ürettiğimiz için çiziminize özel bir Z kesit, numuneden seri üretime kadar aynı ekip tarafından yürütülür. Tasarım kuralları için özel roll-form profil rehberine bakın.

Profiller kesite ve boya göre paketlenir, çelik çemberle bağlanır ve etiketlenir; yükleme planını profil boyuna göre biz hazırlarız. Türkiye'nin her iline, ayrıca Avrupa, Orta Doğu ve Kuzey Amerika'ya tır veya konteynerle sevk ediyoruz.

EN 10204 3.1 malzeme sertifikası (mill sertifikası) ve menşe belgesi talep üzerine verilir; teslim şekli (EXW, FOB veya CIF) ve termin teklif aşamasında netleşir. Üretim ISO 9001 kalite yönetim sistemi altında yapılır.